Mizan Kontrolü Nasıl Yapılır? 2026 Kontrol Listesi

Mizan, bir işletmenin belirli bir dönemdeki tüm hesap hareketlerinin özetidir ve mali tabloların doğruluğunun ilk kontrol noktasıdır. Geçici vergi dönemlerinde ve yıl sonu kapanışında mizan kontrolü yapılmadan beyanname vermek ciddi hatalara davetiye çıkarır.

Mizan Kontrolü Neden Önemli?

GİB'in KURGAN risk analiz sistemi, beyanname tutarlarını e-defter verileriyle karşılaştırır. Mizandaki bir tutarsızlık beyannamelere yansır ve otomatik olarak risk skoru oluşturur. Ayrıca:

• Mükerrer veya eksik kayıtlar mizanda bakiye farkı yaratır.
• Yanlış hesap koduna atılan kayıtlar mali tabloları bozar.
• Dönem sonu düzeltme kayıtlarının eksikliği vergi matrahını etkiler.
• Kapanmamış geçici hesaplar denetimde soru işareti yaratır.

Kapsamlı Mizan Kontrol Listesi

1. Borç-Alacak Denkliği

Mizandaki toplam borç ve toplam alacak tutarları eşit olmalıdır. Kuruş farkı bile olmamalıdır. Bu en temel kontroldür ancak özellikle dövizli işlemlerde kur farkı yuvarlama hataları sıklıkla gözden kaçar.

2. Kasa Hesabı (100) Kontrolü

Kasa hesabının bakiyesi negatif olamaz — bu fiziken imkansızdır ve denetimde ilk kontrol edilen kalemlerdendir. Ayrıca kasa bakiyesinin işletme büyüklüğüne göre makul olup olmadığını değerlendirin. Aşırı yüksek kasa bakiyesi de şüphe uyandırır.

3. Banka Hesapları (102) Mutabakatı

Banka hesap bakiyeleri, banka ekstrelerindeki bakiyelerle birebir örtüşmelidir. Dönem sonunda bankalardan alınan mutabakat mektupları ile karşılaştırma yapın.

4. Alacak ve Borç Hesapları (120, 320) Yaşlandırma

Ticari alacak ve borç hesaplarını yaşlandırma analizine tabi tutun. Uzun süredir hareketsiz kalan bakiyeler, kapanmamış faturaları veya kayıt hatalarını işaret edebilir.

5. KDV Hesapları (191, 391) Tutarlılığı

İndirilecek KDV (191) ve Hesaplanan KDV (391) hesaplarının dönem toplamları, KDV beyannamesi ile tutarlı olmalıdır. Aradaki farkın nedenini (tevkifat, istisna, iade) belgelendirin.

6. Amortisman Hesapları (257) Kontrolü

Birikmiş amortisman tutarlarının ilgili duran varlık hesaplarını aşmadığını kontrol edin. Amortisman oranlarının mevzuata uygunluğunu doğrulayın.

7. Personel ve SGK Hesapları (335, 360, 361)

Personel borçları, SGK primleri ve gelir vergisi stopajı hesaplarının muhtasar beyanname ile tutarlılığını kontrol edin. Ücret bordrosu toplamları ile karşılaştırın.

8. Geçici Hesapların Kapatılması

Sayım ve tesellüm noksanları/fazlaları (197, 397) gibi geçici hesapların dönem sonunda kapatılmış olması gerekir. Açık kalan geçici hesaplar denetimde açıklama gerektirir.

9. Gelir-Gider Hesapları Sınıflandırma Kontrolü

6 ve 7 sınıf hesaplardaki kayıtların doğru hesap kodlarına atıldığını kontrol edin. Kanunen Kabul Edilmeyen Giderler'in (KKEG) doğru sınıflandırılması vergi matrahını doğrudan etkiler.

10. Önceki Dönem ile Karşılaştırma

Cari dönem mizanını önceki dönemle karşılaştırın. Olağandışı artış veya azalışlar kalem bazında incelenmelidir. GİB'in KURGAN sistemi de dönemler arası trend analizi yapmaktadır.

Geçici Vergi Dönemlerinde Hızlı Kontrol

Geçici vergi beyanname dönemlerinde (Şubat, Mayıs, Ağustos, Kasım) tüm müşteriler için mizan kontrolü yapmak büyük iş yükü oluşturur. Öncelik sıralaması şöyle olmalıdır:

1. Borç-alacak denkliği
2. Kasa bakiyesi negatiflik kontrolü
3. KDV hesapları tutarlılığı
4. Önceki dönemle karşılaştırma (büyük sapmalar)

Bu 4 adım, geçici vergi döneminde minimum kontrol seti olarak uygulanmalıdır.

Otomatik Mizan Kontrolü ile Zamandan Tasarruf Edin

Mali Kontrol, mizan verilerinizi yüklediğinizde borç-alacak denkliği, kasa negatifliği, KDV tutarlılığı ve dönemler arası karşılaştırmayı otomatik olarak yapar. 50+ müşterinizin mizanlarını tek seferde kontrol edebilir, sorunlu kalemleri anında görebilirsiniz.